JÓZEF SYLWESTROWICZ

Józef Sylwestrowicz (1893-1980), nauczyciel i wychowawca dzieci, młodzieży oraz nauczycieli, kierownik szkół w Mrozach i Mińsku Mazowieckim, porucznik Wojska Polskiego, obrońca niepodległości od czasów carskich po II wojnę światową, działacz społeczny, malarz. Otrzymał tytuł "Zasłużony dla Miasta Mińsk Mazowiecki".


Józef Sylwestrowicz w latach sześćdziesiątych (archiwum rodzinne)

Urodził się 26 marca 1893 w Zdunach pod Łowiczem. Ukończył Seminarium Nauczycielskie w Siennicy jeszcze za czasów carskich (1912 15). Był tam członkiem tajnej uczniowskiej organizacji, która prowadziła koleżeńskie samokształcenie i bibliotekę, kierował nauką historii literatury polskiej, należał do nielegalnej drużyny skautingu, a w roku 1914/15 był jej komendantem. Wartości, które siennicka młodzież ceniła w tamtym okresie i jej postawy życiowe - patriotyzm, tworzenie środowiska wspomagającego rozwój osobowości i samokształcenie, aktywne poznawanie świata, służenie pomocą kolegom i całemu społeczeństwu - były dla niego drogowskazem przez całe życie.
W latach 1915-18 nauczyciel w powiecie łowickim – dwa lata w szkole początkowej w Popowie, potem w szkole ćwiczeń przy Seminarium Nauczycielskim w Łowiczu. W tym okresie ukończył w Warszawie dwa kursy wakacyjne i roczny Kurs Pedagogiczny dla nauczycieli szkół elementarnych (język polski i literatura). Pod wpływem warszawskich pedagogów w 1916 zapoczątkował tworzenie oddziału organizacji zawodowej nauczycieli w powiecie łowickim (późniejszy ZNP). Jako członek pierwszego jej zarządu bronił polskości szkoły przed germanizacją. Od 1916 w Polskiej Organizacji Wojskowej (pseudonimy Mirski i Janicz); w 1918 zastępca komendanta Obwodu Łowickiego. Jeden z przywódców rozbrajania Niemców w Łowiczu 11/12.XI.1918.
W latach 1918-24 w czynnej służbie wojskowej. Początkowo sierżant sztabowy i szef 1 kompanii 30 pułku piechoty (nazwanego później Pułkiem Strzelców Kaniowskich). W 1919, po ukończeniu Szkoły Podchorążych WP w Warszawie, podporucznik i kierownik Ekspozytury Oddziału II Informacyjnego Okręgu Generalnego Łódź w Łowiczu. Od lutego 1920 referent w II Oddziale Naczelnego Dowództwie WP w Warszawie, od kwietnia tego roku w Mińsku Litewskim jako porucznik i szef sekcji kulturalno-oświatowej w Dowództwie 4 Armii. W lipcu 1920 r. na froncie jako dowódca plutonu w 201 Ochotniczym Pułku Piechoty (złożonym w 80% z harcerzy), który walczył m. in. pod Warszawą i Wilnem. Po zakończeniu działań wojennych w 1921 r. odbył pięciomiesięczny kurs pedagogiczny jako przygotowanie do pracy oświatowej w wojsku. W 1921/22 w Korpusie Kadetów Nr 1 we Lwowie jako dowódca plutonu (potem kompanii), wychowawca, wykładowca przedmiotów wojskowych i geografii; prowadził też kurs dla półanalfabetów. W latach 1922 24 w 30 Pułku Strzelców Kaniowskich w Warszawie, m. in. jako kierownik żołnierskiej szkoły powszechnej w Cytadeli. Mieszkał wtedy z rodziną w X Pawilonie Cytadeli. 13 X 1923 podczas wybuchu sąsiadującej z X Pawilonem prochowni został ranny i poniósł znaczne straty materialne. W 1924 r. na własną prośbę przeniesiony do rezerwy.
W latach 1924-39 nauczyciel i działacz społeczny. Do 1930 r. kierownik 7-klasowej szkoły powszechnej w Mrozach; do 1933 nauczyciel języka polskiego, historii, rysunku i robót ręcznych w tej szkole. W latach 1933 39 nauczyciel w szkole powszechnej im. Kopernika w Mińsku Mazowieckim. Aktywnie uczestniczył w życiu społeczno-politycznym w regionie. Działacz Związku Nauczycielstwa Polskiego – prezes Ogniska w Mińsku Mazowieckim, członek Zarządu Powiatowego, przewodniczący Komisji Rejonowej, prezes Sądu Organizacyjnego przy Zarządzie Powiatowym. Ponadto członek zarządu i prezes Związku Peowiaków, Związku Oficerów Rezerwy i Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny (prezes zarządu powiatowego), zastępca komendanta i prezes Zarządu Powiatowego Oddziału Związku Strzeleckiego w Mińsku Mazowieckim. Członek Rady Powiatowej Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem, Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, Ochotniczej Straży Pożarnej, Ligi Morskiej i Kolonialnej, Powiatowego Komitetu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego, Zarządu i Rady Nadzorczej Spółdzielni Spożywców, Kasy Stefczyka, Rady Komunalnej Kasy Oszczędności powiatu mińskiego, Komitetu Budowy Kaplicy w Mrozach, Towarzystwa Popierania Budowy Szkół, Towarzystwa Przyjaciół Harcerstwa, Komitetu ds. Bezrobocia. Komisarz spisowy w 1931. Członek-założyciel Towarzystwa Przyjaciół miasta Mińska Mazowieckiego (1937). W znaczącym stopniu zasilił swoimi eksponatami muzeum szkolne w Siennicy, którego zbiory zostały podczas okupacji spalone przez Niemców.
W latach 1939-45 uczestnik kampanii wrześniowej i więzień oflagu VIIA w Murnau. Tam uczestniczył w kursach samokształceniowych – m. in. rysunku i malarstwa, historii, kierowania szkołą, administracji szkolnej dla nauczycieli i kierowników szkół. Odbył częściowe studia wyższe w Obozowym Instytucie Pedagogicznym. Malował i rysował.
W latach 1945/46 zastępca dyrektora i nauczyciel w polskim gimnazjum i liceum przy Obozie Polskich Oficerów w Murnau. W 1946 r. wrócił do Mińska Maz.
W latach 1946-72 skupiony na odbudowie strat w edukacji humanistycznej i artystycznej wywołanych wojną, kształceniu przyszłych nauczycieli i utrwalaniu tradycji kultury i sztuki regionu Mińska Mazowieckiego. W 1946 jako kierownik uruchomił, wyposażył i wyremontował w Mińsku Mazowieckim nową szkołę powszechną nr 3. W grudniu 1948 z powodu oplucia przez uczniów portretów Bieruta i Stalina zwolniony ze stanowiska i przeniesiony do szkoły powszechnej nr 1. Odpowiadając na lokalne potrzeby, uczył nie tylko języka polskiego, historii i plastyki w ramach etatu - dodatkowo także reklamy w Państwowym Liceum Spółdzielczym (Administracyjno-Handlowym) w Mińsku Mazowieckim (1948 50) i rysunku w Liceum Pedagogicznym w Siennicy (1946 49). W latach 1946 50, oprócz intensywnej pracy nauczycielskiej, odbył studia wyższe w Instytucie Pedagogicznym ZNP w Warszawie. Po ich ukończeniu z wyboru pracował w liceach pedagogicznych. Pisał: ,,Przekonałem się, że w szkołach tego typu dobrze jest mieć dwie lub trzy specjalności, że przy prowadzeniu jakiegoś przedmiotu trzeba mieć dużo wiadomości z przedmiotów pokrewnych''. Jego specjalności to przedmioty pedagogiczne, język polski, historia i plastyka. W 1949/50 nauczyciel przedmiotów pedagogicznych, rysunku i prac ręcznych w Liceum Pedagogicznym w Siennicy. Po przeniesieniu liceum do Gostynina uczył języka polskiego, historii, przedmiotów pedagogicznych i rysunku w Państwowym Liceum Pedagogicznych w Mogielnicy Grójeckiej (1950 53) i Rembertowie (1953 58). Pracował w Rejonowych Komisjach Kształcenia Nauczycieli i w zespole pedagogicznym przy Liceum Ogólnokształcącym w Mińsku Mazowieckim. Po likwidacji Liceum Pedagogicznego w Rembertowie bibliotekarz w tamtejszej szkole podstawowej i LO nr 51 (1958 61). Od 1961 nauczyciel wychowania plastycznego z metodyką w Liceum Pedagogicznym w Siennicy, a po jego likwidacji nauczyciel w Szkole Mechanizacji Rolnictwa w Siennicy (1969 72). Ukończył liczne kursy dla nauczycieli. Działał w ZNP (prezes Ogniska, członek komisji kulturalno-oświatowej przy Zarządzie Powiatowym, przewodniczący Referatu Pedagogicznego Ogniska, przewodniczący Konferencji Rejonowej). Członek Rady Powszechnej Spółdzielni Spożywców. Członek Koła Sienniczan, wiceprezes Zarządu Koła, współorganizator zjazdów wychowanków, jeden z inicjatorów powojennej siennickiej "Izby Pamiątek". Członek zarządu, prezes (1967 68) i zastępca prezesa Towarzystwa Przyjaciół Mińska Mazowieckiego.
Zmarł 14 VI 1980, pochowany na cmentarzu w Mińsku Mazowieckim Żona Janina Żurowska, nauczycielka (1895-1961, ślub 1919). Syn Jerzy, anglista, nauczyciel, tłumacz (1920 98); córka Irena, zamężna Ekiel, lekarz internista (ur. 1925).
Pedagog z pasją oddany wychowaniu i uczeniu dzieci, młodzieży oraz nauczycieli. Bezustannie rozwijał swoje umiejętności pedagogiczne i zdobywał wiedzę w zakresie nauk humanistycznych i sztuki. Współtworzył środowisko wspomagające pracę nauczycieli, ich rozwój intelektualny, samokształcenie i działania na rzecz lokalnej społeczności. Oprócz pracy zawodowej przez całe życie malował i rysował. W 1923 przygotowywał się do studiów w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie. Choć życie pokrzyżowało te plany, swój warsztat malarski doskonalił od lat dwudziestych po sześćdziesiąte, zarówno we własnym zakresie jak i na kursach, korzystając z doświadczeń najlepszych artystów, włącznie z profesorami warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych.
Zgłębione tajniki sztuki przekazywał uczniom podczas lekcji szkolnych. Jego prace znalazły się i były wyróżniane na wielu wystawach, m. in. ZNP i Towarzystwa Przyjaciół Mińska Mazowieckiego. Natomiast prace uczniów zaprezentował w 1928 na wystawie VI Międzynarodowego Kongresu Wychowania Artystycznego, Rysunku i Sztuki Stosowanej w Pradze. Oprócz setek obrazów, rysunków i szkiców pozostawił wiele dokumentów dotyczących działalności społecznej i pedagogicznej, a także kompletne wyposażenie własnego przedwojennego mieszkania, które można zobaczyć w Muzeum Ziemi Mińskiej w Mińsku Mazowieckim.
Przedwojenne odznaczenia: Krzyż Walecznych (1923), Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1929), Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918/1921 (1929), Medal Niepodległości (1931), Srebrny Krzyż Zasługi (1935) i Brązowy Medal Za Długoletnią Służbę (1938). Po wojnie pod obserwacją UB.

Materiały źródłowe i literatura
Centralne Archiwum Wojskowe; archiwum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie; archiwum Siennickiego Muzeum Szkolnego; archiwum rodzinne;
P. Łossowski, P. Stawecki [wybór, wstęp, oprac.], Listopad 1918 we wspomnieniach i relacjach, Warszawa 1988;
S. Bartoszczak, S. Czajka, M. Laskowska, B. Sianecki i J. Smoliński, Zbiory Muzeum Siennickich Szkół, Siennica 2009, s. 6;
M. Ekiel-Jeżewska, Józef Sylwestrowicz, w: M. Górska, Ocalić od zapomnienia. Słownik biograficzny nauczycieli zasłużonych dla oświaty i ZNP w pow. Mińsk Maz. [z. 2], Mińsk Maz. 2006, s. 288 291;
M. Ekiel-Jeżewska, Sylwestrowicz Józef, w: Słownik Biograficzny Południowego Podlasia i Wschodniego Mazowsza, tom. II (w druku).
M. L. Ekiel-Jeżewska, W Muzeum Ziemi Mińskiej ożyją przedwojenne tradycje polskich nauczycieli, ,,Rocznik Mińskomazowiecki'' [z. 18], 2010, s. 190-196, 261-262;
B. Szczęsna, Towarzystwo Przyjaciół Mińska Mazowieckiego – historia i teraźniejszość, ,,Rocznik Mińskomazowiecki'' [z. 9], 2002, s. 122, 125;
J. Szczepański, Harcerstwo polskie w walce z najazdem bolszewickim 1920 r., w: E. Czop [red.], Z dziejów ruchu harcerskiego. Studia, szkice, materiały 1911-2006, Rzeszów 2006, s. 143-149;
J. Muszkowski, H. Radlińska [red.] i J. Skarżyńska [oprac.], Bibljografja oświaty pozaszkolnej, dodatek za lata 1929—1931, Warszawa 1932, s. 35.

© Maria L. Ekiel-Jeżewska, ekiel.jezewska@gmail.com
Niniejszy tekst został opublikowany jako: M. Ekiel-Jeżewska, Sylwestrowicz Józef,
w: Słownik Biograficzny Południowego Podlasia i Wschodniego Mazowsza, t. II, Siedlce (w druku).